مهندسی سرنوشت

این روزها کم‌تر کسی است که نامی از برنامهٔ اینترنتی عشق ابدی نشنیده باشد. چند جوان مهاجر ایرانی در یک ویلای ساحلی در ترکیه گرد هم آمده‌اند و قرار است پارتنر یا معشوق یا همدم یا چیزی شبیه به این را از بین یک‌دیگر انتخاب کنند. آن‌ها با یک‌دیگر رقابت می‌کنند و روزمرگی‌های‌شان محتوایی خلق می‌کند که بازدیدهای حیرت‌انگیزی در فضای مجازی می‌گیرد.

عشق ابدی نسخهٔ ایرانی یک شوی مشهور جهانی است به نام جزیرهٔ عشق. از منظر فرمی نکتهٔ قابل‌اعتنایی ندارد اما از منظر محتوایی دو نکتهٔ حائز اهمیت در آن وجود دارد: یکی استقبال قابل‌اعتنای نسل جوان از ‌شخصیت‌ها و روابط بین آن‌ها؛ و دیگر موجی که پیرامون رویکرد و مضامین عشق ابدی پدید آمده است.

محتوای داستانی‌اش ترکیبی است از عشق‌های پرشور، رقابت‌های پنهان، خیانت‌های ناگهانی و قهرمانانی که بین اخلاق و دل‌شان گیر کرده‌اند؛ اما سروصدایی که عشق ابدی به پا کرده، بیش‌تر از خود قصه، به خاطر تصویری است که از رابطه، قدرت و نقش‌های زن و مرد می‌سازد. طرف‌داران دوآتشه‌اش آن را «روایتی بی‌پرده از روابط نسل جدید» می‌نامند؛ و منتقدانش همان صحنه‌ها را «بازسازی کلیشه‌هایی که باید سال‌ها پیش دفن می‌شد» عنوان می‌کنند.

پرونده‌ای که پیش روی شماست، درست وسط همین میدان نبرد نشسته است. ما در سه محور عشق ابدی را بازخوانی می‌کنیم: جامعه‌شناسی، مطالعات زنان و روان‌شناسی. از زاویهٔ جامعه‌شناسی، رد پای عشق ابدی را در بافت فرهنگی و هنجارهای امروزی دنبال می‌کنیم؛ جایی که سریال همزمان می‌تواند آینهٔ زندگی روزمره باشد و کارخانهٔ تولید رؤیاهای دور از دسترس. در بخش مطالعات زنان، با ذره‌بین به سراغ روابط می‌رویم: آیا این زنان واقعاً «صاحب سرنوشت» خود هستند یا صرفاً مهره‌هایی زیبا در صفحهٔ بازی مردان؟ آیا سریال به بازاندیشی در نقش زنان کمک می‌کند یا همان کلیشه‌های مردسالار را با بسته‌بندی لوکس‌تری تحویل می‌دهد؟ و در بخش روان‌شناسی، داستان شخصی‌تر می‌شود: از جذابیت عجیب روابط پرتنش و عشق‌های غیرممکن تا مکانیسم‌های روانی که ما را پای تلویزیون میخکوب می‌کند.

این پرونده قرار نیست شما را وادار کند یا طرف‌دار عشق ابدی بشوید یا آن را در آتش نقد بسوزانید. هدف، باز کردن پنجره‌هایی تازه به این پدیده است؛ پنجره‌هایی که نشان می‌دهد سریال/ رئالیتی شو، فراتر از سرگرمی، یک آینهٔ چندوجهی است که ترس‌ها، آرزوها و کشمکش‌های ما را بازتاب می‌دهد.

ویدئو از کانال یوتیوب برنامه